Tez Önerisi Nasıl Hazırlanır?

Tez önerisi, yapmayı planladığınız araştırmanın yol haritasıdır. Enstitüye ve tez izleme komitesine; ne araştıracağınızı, neden araştıracağınızı ve nasıl araştıracağınızı ikna edici biçimde anlatırsınız. Onaylanan öneri, sonraki bir iki yıl boyunca çalışmanızın sınırlarını çizer. Bu nedenle öneriyi bir formalite olarak değil, tezin ilk ve en stratejik taslağı olarak görmek gerekir.

Bu yazıda tez önerisinin temel bölümlerini, her bölümde komitenin neye baktığını ve önerinin reddedilmesine yol açan yaygın hataları ele alıyoruz.

1.Tez önerisinin temel bölümleri

Enstitülerin öneri formları farklılık gösterse de hemen hepsinde şu bölümler bulunur:

1. Başlık
2. Özet ve anahtar kelimeler
3. Konu, amaç ve kapsam
4. Araştırmanın önemi ve özgün değeri
5. Kısa literatür özeti
6. Yöntem (desen, evren-örneklem, veri toplama araçları, analiz)
7. Etik boyut
8. Çalışma takvimi (iş-zaman çizelgesi)
9. Olası riskler ve B planı
10. Kaynakça

2.Başlık: kısa, net ve kapsayıcı

İyi bir öneri başlığı; çalışmanın temel değişkenlerini, evrenini ve mümkünse desenini içerir. “Hemşirelerde Tükenmişlik” çok geniştir; “Gece Vardiyasında Çalışan Hemşirelerde Uyku Kalitesi ile Tükenmişlik Arasındaki İlişki: Kesitsel Bir Çalışma” ise okuyucuya çalışmanın ne olduğunu tek bakışta anlatır. Başlığı 15-20 kelimeyi aşmayacak şekilde tutmaya çalışın.

3.Amaç ve kapsam

Bu bölümde araştırma problemini kısaca tanımlayın, genel amacı tek cümleyle yazın ve alt amaçları ya da hipotezleri listeleyin. Kapsamı da açıkça belirtin: hangi grup, hangi zaman aralığı, hangi değişkenler. Komite, kapsamın bir yüksek lisans ya da doktora süresine sığıp sığmayacağını özellikle değerlendirir; çok geniş bir kapsam en sık görülen düzeltme gerekçelerinden biridir.

4.Önem ve özgün değer

Doktora önerilerinde özgün değer ayrı bir başlık olarak istenir ve belirleyici bir ölçüttür. Çalışmanızın literatüre ne kattığını somut olarak yazın: ilk kez hangi grupta sınanacak, hangi yöntemsel eksikliği giderecek, hangi uygulamaya kanıt sunacak? “Konu önemlidir” gibi genel ifadeler yerine, literatürdeki boşluğu kaynaklarla göstererek katkınızı konumlandırın.

5.Yöntem: önerinin en kritik bölümü

Komite üyelerinin en uzun süre incelediği bölüm genellikle yöntemdir. Bu bölümde aşağıdaki soruların her birine açık yanıt verin:

• Araştırma deseni nedir? (kesitsel, deneysel, yarı deneysel, nitel, karma vb.)
• Evren kimdir, örneklem nasıl ve kaç kişi olarak belirlenecek? Güç analizi yapıldı mı?
• Hangi veri toplama araçları kullanılacak, Türkçe geçerlik-güvenirlik çalışmaları var mı?
• Veri nerede, ne zaman ve nasıl toplanacak?
• Hangi istatistiksel ya da nitel analiz yöntemleri kullanılacak?
• Hangi değişkenler kontrol edilecek?

6.Etik boyut

İnsan ya da hayvan katılımcı içeren çalışmalar için etik kurul onayı gerekir. Öneride hangi etik kurula başvurulacağını, bilgilendirilmiş onamın nasıl alınacağını, verilerin nasıl saklanacağını ve kullanılacak ölçekler için yazarlardan izin alınıp alınmayacağını belirtin. Kurum izni gereken çalışmalarda (hastane, okul, belediye) bu izinlerin alınma sürecini takvime dahil edin.

7.Çalışma takvimi

İş-zaman çizelgesi gerçekçi olmalıdır. Literatür taraması, etik kurul başvurusu, pilot uygulama, veri toplama, analiz ve yazım aşamalarını ay bazında gösterin. Etik kurul ve kurum izni süreçlerinin birkaç ay sürebileceğini hesaba katın. Takvimi aşırı iyimser kurmak, tez izleme toplantılarında sürekli gecikme açıklamak zorunda kalmanıza yol açar.

8.Önerinin reddedilme nedenleri

• Araştırma sorusunun belirsiz ya da çok geniş olması
• Özgün değerin gösterilememesi
• Yöntemin amaçla uyumsuz olması
• Örneklem büyüklüğünün gerekçelendirilmemesi
• Ölçme araçlarının geçerlik-güvenirlik bilgisinin eksik olması
• Takvimin ya da bütçenin gerçekçi olmaması
• Kaynakçanın güncel olmaması

9.Savunmaya hazırlık

Pek çok enstitüde öneri, tez izleme komitesi önünde kısa bir sunumla savunulur. 10-15 dakikalık bir sunumda problemi, amacı, yöntemi ve takvimi öne çıkarın. Komitenin soracağı muhtemel soruları önceden listeleyin: “Neden bu örneklem?”, “Bu ölçek neden seçildi?”, “Veriye ulaşamazsanız ne yapacaksınız?” Bu sorulara hazırlıklı gitmek, düzeltme alsanız bile sürecin hızlı ilerlemesini sağlar.